Φόρτωση Text-to-Speech...
«Ιδού λοιπόν η ιστορία της διάλυσης μιας οικογένειας, της απάνθρωπης μεταχείρισης ενός λαού, της αποσύνθεσης μιας χώρας και μιας χερσονήσου με άδεια σπίτια». Το απόσπασμα αποτελεί την κατακλείδα από τον πρόλογο του Νταβίδ Ουκλές και προοικονομεί το τέλος του βιβλίου , το οποίο θα παρουσιάσει ο Ισπανός συγγραφέας στο Ινστιτούτο Θερβάντες , στο πλαίσιο του Φεστιβάλ ΛΕΑ , σε μια συνομιλία με τον Κωστή Κορνέτη, αναπληρωτή καθηγητή Σύγχρονης Ιστορίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης .
Γνώστης του βιβλίου και της σύγχρονης ζωής στην Ισπανία, ο κ. Κορνέτης είναι ο πιο κατάλληλος για μια συζήτηση με την «Κ» σχετικά με τους λόγους για τους οποίους ένα ακόμη μυθιστόρημα για τον ισπανικό εμφύλιο έγινε εκδοτικό φαινόμενο στη χώρα του, ενώ παράλληλα εξετάζει πώς η κοινωνία και η λογοτεχνία της Ελλάδας άγγιξε τα τραύματα του δικού της αδελφοκτόνου πολέμου.
«Το φαινόμενο που έχουμε εδώ είναι ότι ένας πολύ νέος συγγραφέας βρήκε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο να μιλήσει για τον ισπανικό εμφύλιο, σε μια περίοδο που το θέμα θεωρείτο εξαντλημένο», λέει ο κ. Κορνέτης. «Ο Ουκλές δεν επιχείρησε να ανασυνθέσει τα γεγονότα με ιστορική ακρίβεια· αντίθετα, δημιούργησε έναν κόσμο φτιαγμένο από οικογενειακές ιστορίες, παράξενες εικόνες και προφορικές αφηγήσεις». Εδώ ο μαγικός ρεαλισμός λειτούργησε ως τρόπος αναπαράστασης της μνήμης: το παρελθόν επιστρέφει παραμορφωμένο και διογκωμένο σαν θρύλος. «Αυτό το υβριδικό, σχεδόν μυθολογικό βλέμμα ανανέωσε ριζικά το είδος και μίλησε σε ένα κοινό το οποίο μέχρι τότε δεν άγγιζαν τέτοια βιβλία», τονίζει ο ίδιος.
Το βιβλίο απευθύνεται κυρίως στους απογόνους όσων έζησαν τον πόλεμο, σε ανθρώπους που μεγάλωσαν μέσα σε σιωπές, μισόλογα και οικογενειακά κενά για πολλά χρόνια μετά τη λήξη του ισπανικού εμφυλίου. «Σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου η Μεταπολίτευση προκάλεσε μια έκρηξη μνήμης και λογοτεχνικής επεξεργασίας του Εμφυλίου –από τον Βαλτινό έως τους νεότερους συγγραφείς–, η Ισπανία οικοδόμησε τη δημοκρατική της μετάβαση πάνω στη σιωπή. Εκεί δεν υπήρξε νωρίς ένα βιβλίο-τομή, ένα “Κιβώτιο” που να λειτουργήσει ως παρακαταθήκη. Χρειάστηκε να φτάσουμε στις αρχές του 2000 για να ανοίξει πραγματικά η συζήτηση», εξηγεί ο ιστορικός.
«Ενας πολύ νέος συγγραφέας βρήκε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο να μιλήσει για τον ισπανικό εμφύλιο», λέει ο Κωστής Κορνέτης.
Ετσι, η επιτυχία του συγκεκριμένου μυθιστορήματος έσπασε μια μακρά περίοδο αποσιώπησης και έδειξε ότι το παρελθόν εξακολουθεί να είναι ουσιώδες, όχι μόνο ιστορικά αλλά και συναισθηματικά. Η λεγόμενη «συμφωνία της λήθης» –η απόφαση της μεταπολιτευτικής Ισπανίας να μην ανοίξει τα τραύματα του εμφυλίου– δημιούργησε ένα τεράστιο κενό μνήμης στη χώρα. «Σήμερα βλέπουμε νέους που δεν γνωρίζουν σε ποια πλευρά πολέμησαν οι παππούδες τους, δεν έχουν εικόνα για τα γεγονότα, δεν έχουν πρόσβαση σε οικογενειακές αφηγήσεις. Στα πανεπιστήμια φτάνουν φοιτητές που συναντούν για πρώτη φορά αυτό το παρελθόν, και μόνο αν σπουδάζουν Ιστορία ή ανθρωπιστικές επιστήμες. Η σιωπή αυτή δεν βοήθησε τη δημοκρατία· αντίθετα, δημιούργησε μια “τρίτη γενιά” γεμάτη θυμό, επειδή δεν της μεταδόθηκε τίποτα», παρατηρεί ο κ. Κορνέτης.
Η απουσία μεταβατικής δικαιοσύνης –κανείς δεν λογοδότησε για εγκλήματα πολέμου, οι μαζικοί τάφοι έμειναν άθικτοι, η Κοιλάδα των Πεσόντων παραμένει χωρίς καμία εξήγηση– έκανε το παρελθόν να συσσωρευτεί σαν βάρος. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και σήμερα μπορείς να επισκεφθείς τον χώρο όπου βρίσκονται θαμμένοι 40.000 άνθρωποι χωρίς να υπάρχει ούτε μία πινακίδα που να εξηγεί τι συνέβη. «Η σιωπή αυτή δεν εξαφανίζει το παρελθόν· το κρατά κλεισμένο σε μια ντουλάπα μέχρι να πέσουν οι σκελετοί πάνω σου. Γι’ αυτό και η σημερινή προσπάθεια της επιτροπής “ Ισπανία στη Δημοκρατία – 50 χρόνια ” επιχειρεί να ανοίξει, ίσως για πρώτη φορά, μια συστηματική συζήτηση για όσα αποσιωπήθηκαν επί δεκαετίες».
Μία ακόμη καθοριστική επιλογή του συγγραφέα –που προέκυψε από τα δικά του βιώματα– ήταν η μετατόπιση του κέντρου βάρους της αφήγησης του εμφυλίου από τις μεγάλες πόλεις προς έναν κόσμο που συνήθως μένει στο περιθώριο. «Σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου ο Εμφύλιος έμεινε σχεδόν αποκλειστικά στην ύπαιθρο, η Ισπανία είχε διπλό μέτωπο: πόλεις και χωριά. Η εστίαση στον αγροτικό κόσμο αποκαλύπτει έναν τρόπο σκέψης πιο μαγικό, πιο τελετουργικό, όπου οι δεισιδαιμονίες της υπαίθρου και η λαϊκή, αγροτική παράδοση λειτουργούν ως μηχανισμοί επιβίωσης», παρατηρεί ο κ. Κορνέτης.
Παράλληλα, μας λέει, αναδεικνύει ότι η πολιτική δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μορφωμένων αστών. Το αγροτικό ζήτημα –η σύγκρουση με τους μεγαλογαιοκτήμονες, η αναδιανομή της γης, η αντιπαράθεση με την Εκκλησία– ήταν θέμα κεντρικό και βαθιά πολιτικό.
Ωστόσο, για τον συγγραφέα του βιβλίου, ένας χωρικός που δεν μιλάει τη γλώσσα της ιδεολογίας βιώνει ερήμην του τις πολιτικές συνέπειές της. «Αυτή η άποψη με απασχολεί προσωπικά, και περιμένω με ενδιαφέρον τη συνάντηση με τον συγγραφέα», λέει ο κ. Κορνέτης. «Αραγε ο Ουκλές επαναπολιτικοποιεί τον εμφύλιο “από τα κάτω” ή, άθελά του, το…
Read the full article at Kathimerini →
GR