Axel Sæland skrifar
16. júní 2026 14:32
Sveitir landsins eiga að búa við sömu tækifæri og þéttbýlið. Það ætti að vera sjálfsagt réttlætismál í samfélagi sem vill standa vörð um jafnræði, búsetufrelsi og öfluga innviði um allt land. Samt greiða heimili og fyrirtæki í dreifbýli hærra verð fyrir rafmagn en þau sem eru í þéttbýli, þótt um sé að ræða sömu grunnþjónustu. Þetta felur í sér raunverulegt kostnaðaróhagræði fyrir þá sem eru í dreifbýli og getur numið verulegum fjárhæðum á ári.
Nú liggur fyrir frumvarp á Alþingi sem á að jafna dreifikostnað raforku milli landsvæða þannig að dreifbýlið greiði sambærilegt gjald fyrir hverja kílóvattstund og þéttbýlið. Það er mikilvægt skref í átt að sanngjarnara kerfi og skýr yfirlýsing um að búseta og atvinnustarfsemi utan stærstu þéttbýliskjarnanna eigi ekki sjálfkrafa að fela í sér hærri kostnað vegna grunninnviða.
Vissulega yrði þetta einhver hækkun fyrir notendur í þéttbýli, en sú hækkun er lítil í samanburði við þann ávinning sem breytingin skilar fyrir sveitirnar og þar með samfélagið í heild. Hér er ekki um sérmeðferð að ræða heldur leiðréttingu á kerfi sem hefur lengi lagst þyngra á þá sem eru utan stærstu þéttbýliskjarnanna. Þetta er hóflegaðgerð til að tryggja sanngjarnari rekstrarskilyrði um allt land.
Fyrir landbúnaðinn geta áhrifin verið umtalsverð. Fyrir t.a.m. meðal kúabú gæti 30% lækkun á dreifikostnaði raforku numið rúmlega 40.000 kr. á mánuði, eða um 480.000 kr. á ári. Fyrir mörg bú er það fjárhæð sem skiptir máli á tímum þar sem aðföng, vextir og annar rekstrarkostnaður hafa hækkað mikið.
Fyrir garðyrkjustöðvar geta áhrifin orðið enn meiri. Þar gæti 30% lækkun numið 200.000 til 400.000 kr. á mánuði, allt eftir árstíma og umfangi starfseminnar. Í orkufrekri starfsemi eru þetta verulegar upphæðir sem geta styrkt rekstrargrundvöll, aukið fyrirsjáanleika og stutt við innlenda matvælaframleiðslu ásamt atvinnu í heimabyggð.
Málið snýst ekki aðeins um rafmagnsreikninga heldur um það hvers konar land við viljum byggja. Viljum við að fólk geti búið og starfað um allt land á sambærilegum forsendum, eða sættum við okkur við að grunninnviðir kosti meira eftir búsetu? Ef við viljum jafna tækifæri eigum við að styðja þessa breytingu. Ég hvet því þingmenn til að samþykkja frumvarp Jóhanns Páls, umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra, og taka mikilvægt skref í átt að því að jafna leikinn milli dreifbýlis og þéttbýlis í raforkumálum.
Höfundur er varaformaður Bændasamtaka Íslands og formaður deildar garðyrkjubænda.
Read the full article at Vísir →
IS