Беше потребно доста време да созреам академски (иако веќе докторирав). Морав да ја совладам тремата при зборувањето на јазик кој не го владеев добро (односно го научив само низ гимназиските денови, елементарно, а потоа и нешто преку речници и читање).
Се сеќавам на мојата прва светска конференција, која се одржуваше во Сеул во 1996 година. Еден прекрасен колега (со грчко потекло) од за мене непозната причина не само што ме покани да бидам панелист (со обезбеден грант за оние сиромашните или од воените зони), туку и ме смести да бидам главен спикер меѓу петмината научници од цел свет кои ја затворија конференцијата. Пред тргнувањето на долгиот пат веќе ме фаќаше паника: како ќе успеам да се претставам со мојот никаков англиски? Дали сум доволно добра? Да не се посрамам? Дури и му испратив порака по факс (да, да, тоа беше време кога и не знаев што е имејл, а и малкумина го користеа) за да му признаам дека едвај говорам англиски и дека е можеби подобро да направи промена во програмата. Тој одговори веднаш (текстот на факсот веќе избледе, но јас го чувам во мојата лична архива како најдраг подарок): НЕ СЕ ГРИЖИ! СИТЕ НИЕ НЕКОГАШ МОРАМЕ ДА ПОЧНЕМЕ! НЕ СМЕ СИТЕ НЕЈТИВ СПИКЕРИ. ЌЕ БИДЕШ МЕЃУ ПРИЈАТЕЛИ!!!! (сето ова со големи букви и многу извичници). Навистина, не се посрамив, го преживеав огненото крштевање и сфатив дека не ми недостасува знаење, туку самодоверба и елоквенција на странски јазик.
Оттогаш многу децении минаа, јазикот престана да биде проблем, а и самодовербата. И тогаш конференциите станаа навистина предизвик и интересни настани на кои се радував. Всушност една точка на пресврт се случи кога во брзина заборавив да си земам копија од мојот конференциски текст, па се најдов седната меѓу непознати колеги дури и без нотес. До мене седеше колешка од Харвард, и веројатно беше вџашена кога ја замолив да ми скине еден лист од нејзиниот нотес. За моја среќа, бев трет панелист, па имав барем 20-30 минути да си ја скицирам презентацијата. Поминав подобро одошто да читав здодевен текст. Од тој миг решив да се ослободам, да не робувам ниту на пауер поинт слајдови ниту на однапред напишана домашна задача.
Одам со неколку поенти и белешки околу кои е сврзана мојата тема, а потоа внимателно слушам што зборуваат другите. Конференциите ги прифатив како место за дијалог, а не за читање реферати. Ми се случувало и сосема да ја свртам тезата за која сум сакала да зборувам за да се вклопам во панелот и да реплицирам на најинтересните поенти кои сум ги чула. Таквиот настап донесе успеси, многу познанства, учење од поумни од мене – но и неволјите почнаа да се нижат. Колку што глобалните односи се влошуваа и светот стануваше сѐ пополаризиран, толку и слободата на мисла и говор се намалуваше. Светот што го открив и кој ми се чинеше голем одеднаш почна да се смалува. Сѐ повеќе слушав фрази, неинвентивни и политички коректни говоранции отколку креативност и храброст во искажувањето. Јас решив да останам своја, по секоја цена. Одев наспроти стримот, секогаш кога мислев дека е тоа вистинскиот пат, или барем начин да се предизвика вистинска дебата, а не конференција заради конференција. Тоа си има своја цена. Имаше случаи во кои и арогантни (обично Американци) ме напаѓаа и дури и навредуваа („ве знам јас вас од тој дел на светот, вие сте никакви и примитивни“).
Една од најинтересните епизоди ми се случи додека работев во Женева (на место кое беше антиинтелектуално, но високо платено; по една година го напуштив зошто слободата ми беше поважна од парите). Надвор од работните задачи ми стаса лична покана од Берлин. Еден прекрасен слободоумен интелектуалец ми се јави на телефон (по нечија препорака) и ме праша: дали можете да направите десетминутна презентација ама да биде провокативна и да поттикне дебата во салата. Тоа беше годината кога во мојата Македонија се војуваше (2001), а темата беше за улогата за Западот во воените судири во бивша Југославија. Јас горчливо се насмеав и реков: јас ќе ги предизвикам, но вие ќе треба да ме запрете некако на само десет минути (толку многу имав да им кажам на тие западњаци, божем мировници, кои зборуваа со Чатам хаус рулс). Навистина, успеав во мисијата, но мојот добар домаќин се најде во незгода кога веќе мораше да ме брани од ратоборни дански генерали и слични ликови кои почнаа на висок тон да ми велат: „Како се осмелувате? Вие неблагодарни локалци! Ние трошиме оружје и војници за вашиот мир, а вие не знаете да нѐ цените!“ Единствен што застана зад мене и рече дека секој збор кажан бил чиста вистина беше поранешен германски воен аташе во Македонија. Добив малку време за одговор и реков: Да не ја згрешивте темата? Бев поканета да зборувам за ВАШИТЕ грешки, а следен пат кога ќе ме поканите да зборувам за нашите (балкански) работи ќе го сторам тоа со истата искреност и длабочина.
Интересно по секој ваков настап дел од публиката почнуваше да ме гледа со презир, а другиот дел со искрено почитување, па и восхит. Но, тоа веќе стана времето кога почнав да забележувам дека покани и натаму стасуваа,…
Read the full article at MKD.mk →
MK