Punktem wyjścia projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny (dalej: projekt) jest dostrzegana luka systemowa. Znaczna część tych osób osiąga dochody nieregularne, pracuje w oparciu o rozproszone formy współpracy, a nawet w ogóle nie posiada stabilnego tytułu do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Projekt stanowi próbę odpowiedzi właśnie na ten problem.
Czytaj więcej
Nowe przepisy mają za zadanie:
-poprawić stabilność zawodową osób wykonujących zawód artystyczny,
-zagwarantować odpowiednie włączenie tych osób do systemu ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego,
- aktywizować je zawodowo oraz podnosić ich kompetencje.
Na poziomie konstrukcyjnym nie jest to ustawa o stworzeniu odrębnego przywileju socjalnego dla całego środowiska twórczego. Przeciwnie, projekt zmierza do włączenia określonej grupy artystów do powszechnego systemu ubezpieczeń przez stworzenie szczególnego tytułu opartego na statusie artysty zawodowego. To ważne rozróżnienie, ponieważ pokazuje, że osią regulacji nie jest wypłata świadczenia pieniężnego, lecz zapewnienie ciągłości oskładkowania tam, gdzie rynek pracy artystycznej nie daje dostatecznej stabilności.
Nie chodzi więc wyłącznie o doraźną pomoc, ale o powiązanie aktywności artystycznej z mechanizmami zabezpieczenia społecznego w sposób bardziej trwały i sformalizowany.
Czytaj więcej
Status artysty zawodowego
W projekcie główną rolę odgrywają dwa pojęcia: artysta zawodowy oraz status artysty zawodowego. Jak czytamy w art. 4 pkt 1, przez artystę zawodowego (dalej: artysta) należy rozumieć osobę wykonującą zawód artystyczny w danych dziedzinach kultury, której dyrektor Instytucji przyznał status artysty zawodowego.
W myśl art. 3 ust. 1 przez zawód artystyczny uznaje się natomiast profesjonalną, wykonywaną osobiście działalność zawodową w dziedzinie kultury, prowadzoną w sposób stały, nastawioną na zewnętrzny odbiór, prowadzącą bezpośrednio lub pośrednio do powstania utworu albo artystycznego wykonania utworu.
W konsekwencji już na tym etapie widać, że ustawodawca wyraźnie rozdziela działalność zawodową od aktywności incydentalnej, okazjonalnej czy amatorskiej.
Idąc dalej, projekt wymienia dziedziny kultury, w których osoba ubiegająca się o status artysty może działać. Należą do nich:
● muzyka,
● sztuki wizualne, w tym sztuki plastyczne,
● sztuki performatywne,
● sztuki cyrkowe,
● teatr,
● film,
● literatura,
● taniec,
● twórczość audiowizualna,
● twórczość ludowa.
Dostęp do systemu ograniczają więc dwa podstawowe warunki. Po pierwsze, działalność musi mieścić się w ustawowo określonych dziedzinach kultury. Po drugie, sam status nie powstaje automatycznie, lecz wymaga decyzji dyrektora Centrum Edukacji Artystycznej (CAE), wydawanej po przeprowadzeniu odpowiedniej procedury i ocenie dorobku artystycznego.
Stosownie do art. 26 projektu status artysty zawodowego (dalej: status) może zostać przyznany osobie nieprowadzącej pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców oraz niepodlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników, wykonującej zawód artystyczny, na jej wniosek o przyznanie statusu artysty zawodowego, która:
1. ma udokumentowany dorobek artystyczny;
2. wykonywanie zawodu artystycznego stanowi istotną część jej aktywności zawodowej;
3. w każdym roku z ostatnich 3 lat podatkowych bezpośrednio poprzedzających rok, w którym został złożony wniosek o przyznanie statusu artysty zawodowego, osiągnęła przychody, należności lub wynagrodzenie w związku z wykonywaniem zawodu artystycznego, wliczając w ten okres uzasadnione przerwy w wykonywaniu zawodu artystycznego (m.in. opiekę nad dzieckiem lub członkiem rodziny, chorobę).
To rozwiązanie ma dwie główne konsekwencje. Po pierwsze, projekt porządkuje problem tego, kto w ogóle ma być traktowany jako artysta. Po drugie, może stać się źródłem sporów praktycznych, ponieważ ustalenie dorobku artystycznego, ciągłości aktywności i zawodowego charakteru działalności będzie w pewnym zakresie zależało od uznania organu.
Co do zasady status przyznawany będzie na czas określony, tj. 5 lat. Natomiast w przypadku jego trzykrotnego otrzymania okres ten wydłuża się do 8 lat. Przedłużenie jest jednak możliwe dopiero po wcześniejszym zadeklarowaniu wykonywania zawodu artysty przez co najmniej kolejne dwa lata.
Projekt przewiduje również pełną ścieżkę proceduralną: od decyzji dyrektora CAE ma przysługiwać odwołanie do ministra właściwego do spraw kultury, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Z perspektywy gwarancji proceduralnych jest to rozwiązanie trafne. Z praktycznego punktu widzenia oznacza jednak, że powodzenie całego modelu będzie zależeć od sprawności działania organów, jakości uzasadnień decyzji i jednolitości kryteriów stosowanych przy ocenie wniosków.
Co istotne, projekt przewiduje, że status może wygasnąć w następujących przypadkach:
- trwałego zaprzestania wykonywania zawodu artystycznego,
- podjęcia przez artystę pozarolniczej…
Read the full article at Rzeczpospolita →
Poland