Artikel luisteren
5min
Meer info
Een Vlaamse vogelaar heeft een nieuwe vogelsoort ontdekt op het Indonesische eiland Babar — zonder het zelf te weten. Philippe Verbelen fotografeerde en nam geluiden op van de vogel in 2009, maar pas dit jaar bevestigde wetenschappelijk onderzoek dat het om een aparte soort gaat. Het is de 8e nieuwe vogelsoort waarbij Verbelen betrokken is.
De vogel in kwestie is een waaierstaart. Tot voor kort ging men ervan uit dat de waaierstaart op Babar dezelfde soort was als die op Tanimbar, een eilandengroep zo'n 135 kilometer verder oostwaarts. De twee vogels zien er ook bijna identiek uit. Toch bleek uit een gedetailleerde vergelijking van hun zang dat er grote verschillen zijn.
In augustus 2009 trok de Gentenaar naar Babar, een eiland dat deel uitmaakt van de Molukken, om het geluid van een uilensoort op te nemen. "Al meer dan honderd jaar was er niemand op Babar geweest om vogels te bestuderen", legt Verbelen uit. "Het eiland was toen enkel via een meerdaagse bootreis bereikbaar." Verbelen maakte toen onder meer foto's en geluidsopnames van wat volgens hem de tanimbarwaaierstaart (Rhipidura fuscorufa) was, zonder te beseffen dat het om een nieuwe soort ging.
Zang is de sleutel
Dat kwartje viel pas veel later bij twee Britten, James Eaton en Alex Berryman, die ontdekten dat de zang van de vogel sterk verschilt van die van de tanimbarwaaierstaart. Hun wetenschappelijke artikel over het dier is vorige week verschenen in The Bulletin of the British Ornithologists' Club, een peer-reviewed tijdschrift. Zij stellen voor om de vogel in het Engels de 'cheery fantail' en in het Latijn de 'Rhipidura laguceria' te noemen, naar zijn vrolijk klinkende zang. In het Nederlands betekent dat zoveel als de 'vrolijke waaierstaart'.
De 2 Britse vogelkenners reisden in 2011 en 2014 naar de eilanden om extra geluidsopnames te maken. Ze voerden ook experimenten uit: ze speelden de zang van de Babar-vogel af op Tanimbar, en omgekeerd. De vogels reageerden niet op elkaars zang. Maar als ze de zang van hun eigen eiland hoorden, reageerden ze wel heftig. "Dat is een zeer sterke indicator dat het gaat om twee verschillende soorten", zegt Verbelen.
Niet zijn eerste nieuwe soort
Vorig jaar werd al een nieuwe soort beschreven op Babar, de dwerghoningeter. Ook toen was het Verbelen die de eerste foto's en geluidsopnames maakte van de vogel. "Babar stond tot voor kort niet op de radar van vogelspotters, omdat er geen endemische soorten zouden zijn. Dat is nu veranderd", zegt Verbelen.
"Het toont ook aan dat de Indonesische bossen ontzettend belangrijk zijn voor de biodiversiteit. Ze worden aan een duizelingwekkende snelheid vernietigd zonder dat we beseffen wat voor dieren daar leven. Om die soorten die enkel daar leven te redden, moet een deel van de natuur op die specifieke eilanden gevrijwaard worden. Die soorten hebben geen boodschap aan een reservaat op Sumatra of Java."
17 jaar tussen ontdekking en publicatie
Dat er 17 jaar zit tussen de eerste waarneming en de officiële erkenning, heeft meerdere redenen. Voor statistische analyses zijn veel geluidsopnames nodig. Onderzoekers moeten terugkeren naar de eilanden, musea bezoeken en experimenten uitvoeren.
Dat werk gebeurt vaak door mensen die het als hobby of bijberoep doen, met eigen financiering. Daarna moet het onderzoek ook nog gepubliceerd worden in een wetenschappelijk tijdschrift, wat niet altijd de eerste keer lukt.
"Nieuw" is relatief
Philippe Verbelen benadrukt zelf de relativiteit van de ontdekking. "Het is eigenlijk vooral westerse wetenschap", zegt hij. "Die vogel zit gewoon in de tuin van de mensen op Babar. Zij kennen die soort natuurlijk, maar zij hebben niet die wetenschap en dat wereldperspectief om te beseffen dat die vogel uniek is en nergens anders in de wereld voorkomt." De waaierstaart is ook geen bedreigde soort: hij past zich goed aan aan verstoorde leefgebieden en is vrij talrijk op het eiland.
Verbelen werkt sinds 1992 voor Greenpeace, waar hij betrokken is bij campagnes om oerbossen in Canada, Zuidoost-Azië en Centraal-Afrika te beschermen. Op het moment van de ontdekking in 2009 had hij een sabbatjaar genomen om een jaar door Indonesië te reizen en vogels te bestuderen in tropische regenwouden. Met succes dus.
LUISTER
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Radio 2
Gepubliceerd: vr 12 jun.
3min
Read the full article at VRT NWS →
BE